Czym jest ślub konkordatowy i dlaczego dokumenty są tak ważne?
Ślub konkordatowy to jedna uroczystość w kościele, która wywołuje skutki zarówno religijne, jak i cywilne. Po jego zawarciu małżeństwo jest uznane jednocześnie przez prawo kanoniczne (Kościoła) oraz przez polskie prawo państwowe – nie trzeba już iść osobno do urzędu stanu cywilnego (USC), jak przy klasycznym połączeniu ślubu cywilnego i kościelnego.
Aby jednak ślub konkordatowy wywołał skutki cywilne, trzeba spełnić ściśle określone wymagania formalne. Wiąże się to z dwoma ścieżkami formalności, które częściowo się przenikają:
czynnościami w urzędzie stanu cywilnego,
czynnościami w parafii (lub innym kościele/ związku wyznaniowym z prawem do ślubów konkordatowych).
Niedopełnienie choć jednego z tych kroków może sprawić, że po kościelnym „tak” formalnie wciąż pozostanie się osobą wolną w świetle prawa państwowego. Dlatego kluczowe są dwie rzeczy: zebranie właściwych dokumentów oraz złożenie ich w odpowiednim czasie.
Dla porządku trzeba też zaznaczyć, że mowa jest o ślubie konkordatowym w rozumieniu Kościoła katolickiego w Polsce. Inne kościoły i związki wyznaniowe również mogą udzielać ślubów wywołujących skutki cywilne, ale dokumenty i procedura bywają tam nieco inne. Poniżej opisane są standardowe realia dla par planujących ślub konkordatowy w Kościele katolickim.
Ogólny harmonogram formalności do ślubu konkordatowego
Dokumenty do ślubu konkordatowego nie zbiera się jednego dnia. Część jest ważna tylko przez określony czas, inne można spokojnie załatwić wcześniej. Poniższy harmonogram porządkuje temat w praktycznej kolejności.
6–12 miesięcy przed ślubem – pierwsze kroki i rezerwacja terminu
Na długo przed kompletowaniem dokumentów pojawia się pierwsze pytanie: gdzie i kiedy chcemy wziąć ślub? To moment, kiedy warto połączyć trzy działania:
rezerwacja terminu ślubu w parafii,
ustalenie, czy ślub będzie w parafii narzeczonej, narzeczonego czy innej,
sprawdzenie, jakie są lokalne zwyczaje i wymagania formalne (każda parafia ma swój porządek organizacyjny, choć oparty na tych samych przepisach).
W niektórych parafiach do rezerwacji terminu wystarczy ustna deklaracja narzeczonych i wpisanie do kalendarza. Gdzie indziej proboszcz od razu poprosi o wstępne dane i poleci przygotować pierwsze dokumenty. W tym okresie nie składa się jeszcze dokumentów do USC (będą zbyt stare w terminie ślubu), ale można już zebrać:
świadectwa chrztu (jeśli ślub jest za rok – warto ustalić z kancelarią, kiedy dokładnie je wyrobić, by „nie przeterminowały się”),
informacje o bierzmowaniu (czasem wpis jest już na świadectwie chrztu),
potwierdzenie uczestnictwa w kursie przedmałżeńskim (jeśli kurs robicie z wyprzedzeniem).
To także czas na wyjaśnienie, czy któreś z narzeczonych nie posiada przeszkody małżeńskiej w świetle prawa cywilnego (np. nie jest nadal w ważnym małżeństwie, nie toczy się postępowanie o unieważnienie itp.). Ksiądz może dopytać o sytuację, ale formalnie wszystko zweryfikuje dopiero kierownik USC przy przyjmowaniu zapewnień.
3–6 miesięcy przed ślubem – dokumenty kościelne i kurs przedmałżeński
W tym przedziale czasu większość par kończy kurs przedmałżeński i rozpoczyna kompletowanie dokumentów kościelnych. Kluczowe jest wyrobienie:
świeżych świadectw chrztu z odpowiednią adnotacją do ślubu,
zaświadczenia o bierzmowaniu (jeśli brak adnotacji na świadectwie chrztu),
zaświadczeń z kursu przedmałżeńskiego i poradni rodzinnej – zgodnie z wymaganiami diecezji,
dowodów tożsamości (do wglądu podczas spisywania protokołu przedślubnego).
Dokładny moment złożenia tych dokumentów w kancelarii parafialnej zwykle przypada na ok. 3 miesiące przed ślubem, ale wiele zależy od tego, kiedy zostanie spisany protokół przedślubny. Warto uzgodnić ten termin z księdzem z wyprzedzeniem, by nie robić wszystkiego w pośpiechu.
1–3 miesiące przed ślubem – kluczowe dokumenty z USC
Najistotniejsze w kontekście skutków cywilnych są dokumenty wydawane przez urząd stanu cywilnego. Główne to:
zaświadczenie z USC o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa – wydawane w trzech egzemplarzach do ślubu konkordatowego,
dowody osobiste narzeczonych do uwierzytelnienia danych.
Takie zaświadczenie jest ważne 6 miesięcy od daty wydania, co w praktyce oznacza, że:
nie ma sensu wyrabiać go na 7–8 miesięcy przed ślubem,
optymalny termin to ok. 2–3 miesiące przed datą uroczystości.
Trzeba również sprawdzić, czy parafia nie wymaga dodatkowych dokumentów (np. zgody proboszcza z parafii narzeczonego/narzeczonej na ślub poza parafią zamieszkania). Z tym też nie warto czekać do ostatniej chwili.
Ostatnie 2–4 tygodnie – potwierdzenia, zapowiedzi i techniczne szczegóły
W ostatnim miesiącu przed ślubem dokumenty zasadniczo powinny być już skompletowane. To czas na dopilnowanie szczegółów:
czy zaświadczenie z USC jest już w parafii,
czy wszyscy świadkowie znają swoje obowiązki i mają aktualne dokumenty tożsamości,
czy zostały ogłoszone zapowiedzi i czy proboszcz dysponuje potwierdzeniem z parafii drugiej strony (jeśli to różne parafie).
Na tym etapie pojawi się też praktyczna kwestia: podpisanie dokumentów w dniu ślubu. W wielu parafiach część dokumentów podpisuje się tuż przed Mszą, inne – bezpośrednio po złożeniu przysięgi. Warto dopytać, jak to wygląda w danym kościele, aby świadkowie i narzeczeni wiedzieli, kiedy i gdzie mają się stawić.
Dokumenty wymagane w urzędzie stanu cywilnego do ślubu konkordatowego
USC jest kluczowy, jeśli chodzi o skutki cywilne ślubu konkordatowego. Bez dopełnienia formalności w urzędzie małżeństwo będzie ważne kościelnie, ale nie zostanie zarejestrowane w rejestrze stanu cywilnego.
Zaświadczenie o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa
Najważniejszym dokumentem z punktu widzenia ślubu konkordatowego jest zaświadczenie kierownika USC o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. To ono „zastępuje” klasyczną ceremonię w USC i stanowi podstawę do uznania sakramentalnego ślubu przez państwo.
Podczas wizyty w USC należy:
złożyć zapewnienie o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa (składane osobiście, nie przez pełnomocnika),
okazać dowody osobiste lub paszporty (w przypadku cudzoziemców),
podać planowaną formę zawarcia małżeństwa – w tym wypadku: ślub konkordatowy,
wskazać kościół/parafię, w której będzie odbywać się uroczystość (część urzędów o to pyta).
Urząd wydaje trzy egzemplarze zaświadczenia, przeznaczone dla duchownego. Dokument ten narzeczeni przekazują do parafii, w której zawierają ślub konkordatowy.
Kluczowe parametry dokumentu:
ważność: 6 miesięcy od daty wystawienia,
forma: drukowana, z pieczęcią urzędu i podpisem kierownika USC,
adresat: dla duchownego uprawnionego do przyjmowania oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński w określonym kościele/związku wyznaniowym.
Jeśli data ślubu się przesunie i zaświadczenie wygaśnie, ślub nie będzie mógł wywołać skutków cywilnych. W takim wypadku trzeba ponownie udać się do USC i wystąpić o nowe zaświadczenie.
Dokumenty tożsamości i dane osobowe narzeczonych
Podstawowy, ale niezbędny element to ważne dokumenty tożsamości obojga narzeczonych. Najczęściej jest to:
dowód osobisty (w przypadku obywateli polskich mieszkających w Polsce),
paszport lub inny dokument tożsamości w przypadku cudzoziemców.
Przy składaniu zapewnień w USC urzędnik spisze m.in.:
imię (imiona) i nazwisko,
nazwisko rodowe,
datę i miejsce urodzenia,
stan cywilny,
adres zamieszkania.
W przypadku cudzoziemców mogą być dodatkowo wymagane:
zaświadczenie o zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa (tzw. certyfikat z kraju pochodzenia),
tłumaczenie przysięgłe dokumentów na język polski.
Warto upewnić się telefonicznie w konkretnym USC, jakie dokumenty są wymagane, gdy jedno z narzeczonych jest obcokrajowcem, gdyż praktyka i wymogi mogą być nieco inne w zależności od sytuacji prawnej danego państwa.
Szczególne przypadki: rozwiedzeni i wdowcy
Osoby, które już wcześniej pozostawały w związku małżeńskim cywilnym, muszą przedstawić dodatkowe dokumenty. USC sprawdzi, czy istnieje prawna możliwość zawarcia nowego małżeństwa. W zależności od sytuacji potrzebne będą:
dla osób rozwiedzionych – skrótowy odpis prawomocnego wyroku rozwodowego albo odpis aktu małżeństwa z adnotacją o rozwodzie,
dla wdów/wdowców – odpis aktu zgonu małżonka.
Te dokumenty są niezbędne, aby kierownik USC mógł potwierdzić, że nie zachodzi cywilna przeszkoda małżeńska w postaci pozostawania w ważnym związku małżeńskim. Należy tu rozróżnić kwestię cywilną od kanonicznej (kościelnej) – nawet jeśli ktoś jest cywilnie wolny po rozwodzie, Kościół katolicki może uznawać poprzednie małżeństwo za nadal ważne, o ile nie zostało stwierdzone jego nieważności przez sąd kościelny. To już jednak odrębny, dłuższy proces.
Małżeństwo z pełnomocnictwem – kiedy wchodzi w grę?
Co do zasady, przy ślubie konkordatowym narzeczeni są obecni osobiście. Prawo dopuszcza jednak zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika za zgodą sądu, ale takie przypadki są rzadkie i wiążą się ze skomplikowaną procedurą. W praktyce, do ślubu konkordatowego z pełnomocnictwem potrzebne byłyby m.in.:
orzeczenie sądu zezwalające na zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika,
stosowne pełnomocnictwo udzielone w formie przewidzianej przez prawo.
W takiej sytuacji konieczna jest ścisła współpraca proboszcza z USC oraz (najczęściej) z prawnikiem. Zdecydowana większość par nie będzie miała z tym do czynienia, ale jeśli taki pomysł się pojawia – warto od razu skonsultować go zarówno z urzędem, jak i z kancelarią parafialną.
Źródło: Pexels | Autor: terence b
Dokumenty kościelne wymagane do ślubu konkordatowego
Druga grupa dokumentów to te, które składa się w parafii. Wytyczne są podobne w całym Kościele katolickim w Polsce, choć szczegóły mogą się nieznacznie różnić w zależności od diecezji.
Świadectwo chrztu z adnotacją o stanie wolnym
Świadectwo chrztu to podstawowy dokument kościelny. Nawet jeśli ktoś ma w domu stare, pamiątkowe świadectwo sprzed lat, do ślubu potrzebne jest nowe zaświadczenie z parafii chrztu, wystawione specjalnie do celów zawarcia małżeństwa. Powinno zawierać:
datę i miejsce chrztu,
informacje o rodzicach i chrzestnych,
adnotacje o bierzmowaniu (jeśli zostało przyjęte),
adnotacje o małżeństwie kościelnym lub innych istotnych wpisach (np. święceniach kapłańskich, profesji zakonnej).
Świadectwo chrztu musi być świeże. Zwyczajowo:
w wielu diecezjach wymaga się, aby było wystawione nie wcześniej niż 3–6 miesięcy przed ślubem,
Zaświadczenie o przyjęciu bierzmowania
W przypadku osób, które przyjęły bierzmowanie, informacja o tym sakramencie powinna znaleźć się w adnotacjach na świadectwie chrztu. Jeśli z jakiegoś powodu nie została naniesiona (np. bierzmowanie było w innej parafii, a dane nie zostały przesłane), proboszcz może poprosić o dodatkowe zaświadczenie o bierzmowaniu z parafii, w której sakrament został udzielony.
Typowo spotykane sytuacje:
gdy ktoś był bierzmowany za granicą i dokumentacja nie trafiła do parafii chrztu,
gdy od bierzmowania minęło wiele lat i w księgach nie ma pełnych wpisów.
Brak bierzmowania nie blokuje automatycznie ślubu, ale może oznaczać konieczność przygotowania do przyjęcia sakramentu jeszcze przed zawarciem małżeństwa. Wtedy proboszcz ustala z narzeczonym indywidualny plan – od katechez po ustalenie terminu bierzmowania.
Dokument potwierdzający stan wolny w Kościele
Oprócz danych z USC, Kościół sprawdza także kanoniczny stan wolny. Najczęściej wystarcza aktualne świadectwo chrztu z odpowiednią adnotacją, ale w niektórych sytuacjach proboszcz może żądać dodatkowych potwierdzeń, np.:
zaświadczenia z parafii aktualnego zamieszkania o braku przeszkód znanych proboszczowi,
zeznania świadków (bliskich osób), które potwierdzą stan wolny i okoliczności życia narzeczonych.
Takie rozwiązanie pojawia się zwłaszcza tam, gdzie dokumentacja jest uboga, np. u osób chrzczonych w parafiach zagranicznych, które już nie istnieją, albo gdy księgi uległy zniszczeniu.
Świadectwa ukończenia katechizacji i przygotowania do małżeństwa
Większość parafii wymaga też dokumentów związanych z formacją religijną. Najczęściej są to:
świadectwa z katechezy szkolnej (zwłaszcza z ostatniego etapu edukacji – szkoła ponadpodstawowa),
zaświadczenie o ukończeniu kursu przedmałżeńskiego,
zaświadczenia z poradni rodzinnej (zwykle 2–3 spotkania).
Niektóre diecezje dopuszczają odbycie kursu w formie weekendowej lub online, ale wtedy wymagane jest zaświadczenie z ośrodka, który ma aprobatę diecezji. Dobrze jest ustalić z parafią, jakie formy są akceptowane, zanim zarezerwuje się termin rekolekcji czy kursu.
Protokoł przedślubny – wywiad kanoniczny
Samo zgromadzenie dokumentów nie wystarczy. W parafii sporządzany jest tzw. protokół przedślubny, czyli formalny wywiad kanoniczny z narzeczonymi. Spisuje go ksiądz, najczęściej proboszcz lub wikariusz upoważniony przez biskupa.
Podczas rozmowy:
sprawdzane są dane osobowe i dokumenty,
zadawane są pytania o wiarę, motywacje, wolność decyzji,
weryfikowane jest, czy nie zachodzą przeszkody kanoniczne (np. wcześniejsze małżeństwo sakramentalne, przynależność do instytutu zakonnego, przyjęte święcenia).
Protokół podpisują oboje narzeczeni i ksiądz. Przy okazji tej wizyty omawia się też kwestie praktyczne: termin spowiedzi, zapowiedzi, oprawę liturgiczną, a przy ślubie konkordatowym – kwestie związane z dokumentami z USC.
Zapowiedzi przedślubne i ewentualne dyspensy
Część formalności kościelnych dzieje się niejako „w tle”. Kluczowe są zapowiedzi przedślubne, publikowane w parafii narzeczonych (czasem w obu parafiach, jeśli są inne). Proboszcz potrzebuje czasu, aby:
ogłosić zapowiedzi w odpowiednie niedziele,
uzyskać potwierdzenie o ich wygłoszeniu z drugiej parafii (jeśli dotyczy),
dołączyć dokument do akt małżeństwa.
Jeżeli ze względu na sytuację życiową (np. praca za granicą, krótkie terminy) nie ma możliwości przeprowadzenia pełnych zapowiedzi, można prosić biskupa o dyspensę od zapowiedzi. Wymaga to jednak szczegółowego uzasadnienia, które przygotowuje proboszcz, a decyzję podejmuje kuria.
Podobnie wygląda kwestia innych dyspens, np. od przeszkody różnej religii (gdy jedno z narzeczonych nie jest katolikiem). Do wniosku dołącza się wówczas m.in.:
oświadczenie strony katolickiej o zachowaniu wiary i trosce o wychowanie dzieci w Kościele,
wiedzę i zgodę drugiej strony na to zobowiązanie.
Zgoda na ślub poza parafią zamieszkania
Ślub konkordatowy można zawrzeć w innej parafii niż parafia zamieszkania narzeczonych, jednak formalnie potrzebna jest zgoda proboszcza (tzw. licencja do asystowania przy zawarciu małżeństwa). Document ten jest szczególnie ważny, gdy:
uroczystość odbywa się w kościele „ślubnym” (np. sanktuarium, kościele rektoralnym),
narzeczeni mieszkają w różnych miejscowościach i wybierają „trzecią” parafię.
Procedura zwykle wygląda tak, że wszystkie formalności (protokół, zapowiedzi, zbiór dokumentów) odbywają się w parafii narzeczonej lub narzeczonego, a następnie proboszcz wystawia licencję i przesyła ją – razem z aktami – do parafii, w której będzie ślub. To tam sporządzony zostanie ostateczny akt małżeństwa i tam trafi później dokumentacja z USC.
Świadkowie – wymagania kościelne i formalne
Poza dokumentami narzeczonych ważna jest też sytuacja świadków. Prawo kościelne wymaga, aby świadkami byli pełnoletni i zdolni do złożenia świadectwa. Nie muszą być katolikami ani nawet osobami wierzącymi, choć część proboszczów preferuje świadków praktykujących.
Od strony formalnej, w dniu ślubu świadkowie powinni mieć przy sobie:
ważny dokument tożsamości (dowód osobisty lub paszport),
znać poprawną pisownię swoich danych (imię, nazwisko, adres), które będą wpisywane do akt.
Dobrze, by świadkowie przybyli do kościoła wcześniej – nie tylko ze względu na organizację ceremonii, ale i na spokojne podpisanie wymaganych dokumentów w kancelarii czy zakrystii.
Formalności w dniu ślubu konkordatowego
W sam dzień uroczystości oprócz oprawy liturgicznej odbywa się też finalizacja wszystkich formalności. To na tym etapie małżeństwo nabiera zarówno ważności kanonicznej, jak i – po późniejszym zgłoszeniu – skutków cywilnych.
Podpisanie protokołu i aktów małżeństwa w kancelarii
Zwykle na 15–30 minut przed Mszą narzeczeni wraz ze świadkami stawiają się w kancelarii lub zakrystii. Tam:
ksiądz weryfikuje obecność wszystkich stron oraz ich dokumenty,
sprawdza zgodność danych osobowych z zaświadczeniem z USC,
przygotowuje arkusz aktu małżeństwa oraz odpowiednie formularze.
Część proboszczów woli podpisy przed Mszą, inni – po zawarciu małżeństwa, ale jeszcze przed zakończeniem liturgii lub tuż po jej zakończeniu. W każdym przypadku podpis składają:
oboje małżonkowie,
świadkowie,
duchowny asystujący przy zawarciu małżeństwa.
Podpisy te potwierdzają złożenie oświadczeń woli i są konieczne zarówno dla ważności dokumentu kościelnego, jak i dla dalszego przekazania go do USC.
Rola zaświadczenia z USC podczas ceremonii
Trzy egzemplarze zaświadczenia o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, wydane przez USC, powinny znajdować się już w parafii. Jeden z nich jest wykorzystywany bezpośrednio w trakcie ceremonii:
ksiądz odnotowuje w nim datę i miejsce zawarcia małżeństwa,
małżonkowie składają podpisy,
podpis składa również duchowny przyjmujący oświadczenia oraz świadkowie.
Egzemplarze tego dokumentu staną się później podstawą do wpisania małżeństwa do rejestru stanu cywilnego. Gdy brakuje podpisu którejkolwiek z osób lub gdy dane nie zgadzają się z dokumentem tożsamości, urząd może mieć trudności z dokonaniem rejestracji, dlatego ksiądz skrupulatnie wszystko weryfikuje.
Brzmienie oświadczeń i nazwisko po ślubie
W czasie ceremonii, po liturgii słowa, narzeczeni wypowiadają przysięgę małżeńską. Dodatkowo przy ślubie konkordatowym, według aktualnych formularzy, małżonkowie składają oświadczenia woli co do nazwiska, które będą nosili po zawarciu małżeństwa, oraz ewentualnie nazwyiska dzieci.
Te decyzje są co prawda odnotowane już wcześniej przy składaniu zapewnienia w USC, ale podczas ślubu zostają powtórzone i utrwalone w dokumentach kościelnych, które następnie trafią do urzędu. Jeśli ktoś w ostatniej chwili uzna, że chce inaczej ukształtować nazwisko, może to wymagać ponownego kontaktu z USC, a czasem nawet uzupełnienia dokumentacji – dobrze więc mieć to rozstrzygnięte dużo wcześniej.
Po ślubie: zgłoszenie małżeństwa do urzędu stanu cywilnego
Ślub konkordatowy wywołuje skutki cywilne dopiero wtedy, gdy zostanie zgłoszony do USC. Narzeczeni nie muszą zajmować się tym osobiście w dniu uroczystości, ale powinni wiedzieć, jak wygląda procedura i jakie są terminy.
Obowiązek i termin zgłoszenia małżeństwa
Według przepisów duchowny, który asystował przy zawarciu małżeństwa, ma obowiązek:
przekazać odpowiednie dokumenty do właściwego USC,
zrobić to w ciągu 5 dni od dnia zawarcia małżeństwa (nie licząc dni ustawowo wolnych od pracy).
Pakiet dokumentów przekazywany do urzędu zazwyczaj obejmuje:
podpisane zaświadczenie z USC (co najmniej jeden egzemplarz),
dane potrzebne do sporządzenia aktu małżeństwa (często już naniesione na formularzu),
ewentualne uwagi, jeśli coś wymaga wyjaśnienia (np. nietypowa pisownia nazwisk).
Z punktu widzenia świeckiego prawa, małżeństwo zostaje skutecznie zawarte dopiero z chwilą zarejestrowania go w rejestrze stanu cywilnego. Urząd sporządza akt małżeństwa i od tej chwili małżonkowie są traktowani jako pozostający w związku małżeńskim także przez państwo.
Odbiór odpisu aktu małżeństwa
Po dokonaniu wpisu do rejestru można uzyskać odpis aktu małżeństwa. Najczęściej nie ma obowiązku osobistego stawiennictwa od razu po ślubie, ale wiele par szybko potrzebuje dokumentu np. do:
zmiany dokumentu tożsamości po zmianie nazwiska,
aktualizacji danych w banku lub u pracodawcy,
procedur związanych z kredytem, najmem czy dziedziczeniem.
Odpis można zamówić osobiście, przez pełnomocnika lub – w wielu przypadkach – online przez ePUAP, o ile małżonkowie dysponują profilem zaufanym lub podpisem kwalifikowanym. W razie wątpliwości, w którym USC znajduje się akt (np. ślub w innej miejscowości), informację uzyska się telefonicznie w urzędzie właściwym dla miejsca ślubu.
Nieprawidłowości w dokumentach – co wtedy?
Zdarza się, że przy przepisywaniu danych do akt małżeństwa wkradnie się literówka w nazwisku lub błędna data. Jeżeli małżonkowie zauważą błąd w odpisie:
powinni zgłosić się do USC, który sporządził akt,
złożyć wniosek o sprostowanie lub uzupełnienie aktu, dołączając dokumenty potwierdzające prawidłowy zapis (np. dowód osobisty, akt urodzenia).
Im szybciej reaguje się na takie uchybienia, tym mniej komplikacji przy późniejszych procedurach administracyjnych.
Źródło: Pexels | Autor: Rimiscky Tayuna
Ślub konkordatowy a małżeństwo mieszane i różna religia
Gdy narzeczeni należą do różnych wyznań lub gdy jedna z osób nie jest ochrzczona, pojawiają się dodatkowe formalności kościelne, ale ślub konkordatowy nadal jest możliwy.
Małżeństwo mieszane (dwoje ochrzczonych różnych wyznań)
Jeżeli jedno z narzeczonych jest katolikiem, a drugie np. prawosławnym lub protestantem, mówimy o małżeństwie mieszanym. W takim przypadku konieczne jest:
uzyskanie zezwolenia ordynariusza miejsca (biskupa) na zawarcie takiego małżeństwa,
Dodatkowe dokumenty przy małżeństwie mieszanym
Poza standardowymi zaświadczeniami, przy małżeństwie mieszanym proboszcz poprosi zwykle o kilka dodatkowych dokumentów dotyczących strony niekatolickiej:
akt chrztu z jej wspólnoty (jeśli jest prowadzona ewidencja chrztów),
potwierdzenie przynależności do danego Kościoła lub wspólnoty,
ewentualne zaświadczenie od duchownego tej wspólnoty, że nie ma przeszkód według ich prawa.
W praktyce bywa różnie – część Kościołów protestanckich czy wspólnot ewangelikalnych nie wystawia rozbudowanych dokumentów. Wtedy proboszcz spisuje informacje na podstawie oświadczenia narzeczonego lub korespondencji mailowej z pastorem. Im wcześniej rozpocznie się te ustalenia, tym mniejsze ryzyko opóźnień przy wydawaniu zezwolenia biskupa.
Przyrzeczenia strony katolickiej i informacja dla strony niekatolickiej
Prawo kanoniczne wymaga, by strona katolicka:
zobowiązała się do zachowania wiary,
przyrzekła, że w miarę możliwości postara się o katolickie wychowanie dzieci,
złożyła te przyrzeczenia na piśmie (podpis pod stosowną formułą w protokole).
Strona niekatolicka nie musi składać analogicznych przyrzeczeń. Powinna jednak zostać poinformowana o zobowiązaniu narzeczonego katolika. W protokole odnotowuje się, że przyjęła tę informację do wiadomości. Chodzi o to, aby później nie było zaskoczenia związanego np. z chrztem czy katechezą dzieci.
Liturgia ślubu przy małżeństwie mieszanym
Przy małżeństwie mieszanym forma liturgii może być nieco zmodyfikowana. Często stosuje się:
ślub w czasie Mszy świętej (gdy obie strony są praktykujące i nie ma przeszkód do Komunii),
albo liturgię słowa z obrzędem zawarcia małżeństwa, bez Mszy (bardziej typowe rozwiązanie).
Jeśli druga strona jest np. prawosławna, możliwe są dodatkowe uzgodnienia między duszpasterzami (czasem odbywają się dwie ceremonie w różnych świątyniach, z zachowaniem reguł obu Kościołów). Warto przed decyzją omówić z proboszczem, jak będzie wyglądała konkretna celebracja i czy ktoś z duchownych drugiego wyznania może w niej symbolicznie uczestniczyć (np. odczytać fragment Pisma).
Małżeństwo z osobą nieochrzczoną
Gdy jedna ze stron nie jest ochrzczona (np. jest osobą niewierzącą, agnostykiem, muzułmaninem czy żydem), w prawie kanonicznym mowa o przeszkodzie różnej religii. Wtedy nie wystarczy zwykłe zezwolenie – potrzebna jest dyspensa biskupa.
dołącza pisemne przyrzeczenia strony katolickiej co do wiary i wychowania dzieci,
przesyła całość do kurii biskupiej z prośbą o dyspensę.
Strona nieochrzczona składa zazwyczaj oświadczenie, że szanuje wiarę współmałżonka oraz nie będzie przeszkadzać w praktykowaniu religii i w katolickim wychowaniu potomstwa. Takie zapewnienia ujmuje się w formie prostego pisma, dołączanego do akt.
Szczególne wymagania dokumentacyjne przy różnej religii
Osoba nieochrzczona nie przedstawi aktu chrztu, więc proboszcz oprze się na:
danym z dokumentu tożsamości i rozmowie duszpasterskiej,
ewentualnych zaświadczeniach z innej wspólnoty religijnej (np. gminy żydowskiej, wspólnoty muzułmańskiej), jeśli są dostępne i przydatne do oceny sytuacji.
W części przypadków kuria może poprosić o dodatkowe wyjaśnienia, zwłaszcza gdy w grę wchodzi ryzyko konfliktów co do wychowania dzieci czy praktyk religijnych. Wtedy narzeczeni składają krótkie doprecyzowanie na piśmie.
Ślub konkordatowy za granicą i cudzoziemiec jako małżonek
Coraz częściej jedna ze stron jest cudzoziemcem albo para planuje ślub kościelny poza Polską. Sytuacja komplikuje się pod względem dokumentów cywilnych, ale odpowiednie przygotowanie pozwala uniknąć długich wizyt w urzędach.
Dokumenty zagranicznego narzeczonego do ślubu konkordatowego
Cudzoziemiec zawierający ślub konkordatowy w Polsce musi okazać dokument tożsamości, a często również:
odpis aktu urodzenia (z tłumaczeniem przysięgłym na język polski),
zaświadczenie o zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa wydane przez właściwy organ w jego państwie,
ewentualne dokumenty potwierdzające stan wolny (np. wyrok rozwodowy, akt zgonu poprzedniego małżonka), także przetłumaczone.
Państwa różnią się co do tego, kto wystawia takie zaświadczenie – czasem jest to urząd stanu cywilnego, czasem konsulat, czasem sąd. Zdarza się również, że cudzoziemiec nie może uzyskać dokumentu o zdolności prawnej z kraju pochodzenia; wówczas w grę wchodzi zgoda sądu polskiego na zawarcie małżeństwa. USC informuje, jaki tryb ma zastosowanie w konkretnej sytuacji.
Wizy i status pobytowy a ślub konkordatowy
Ślub kościelny nie zastępuje przepisów dotyczących pobytu cudzoziemca. Jeżeli narzeczony przebywa w Polsce na wizie lub w ruchu bezwizowym, musi dopilnować, by:
jego status pobytowy był legalny w dniu ślubu,
w razie potrzeby posiadał tłumacza przysięgłego na ceremonii oraz podczas wizyt w USC.
Jeśli przyszły małżonek nie zna języka polskiego w stopniu pozwalającym na świadome złożenie oświadczeń, zarówno USC, jak i proboszcz mogą wymagać udziału tłumacza. Dotyczy to także podpisywania protokołu małżeńskiego i zaświadczeń.
Rejestracja ślubu kościelnego zawartego za granicą
Gdy polska para zawiera ślub kościelny (niekoniecznie konkordatowy) w innym kraju, pojawia się kwestia rejestracji małżeństwa w Polsce. Scenariusze są dwa:
Ślub konkordatowy za granicą – jeśli dany kraj uznaje skutki cywilne ślubu kościelnego, tamtejszy urząd rejestruje małżeństwo i wydaje lokalny akt małżeństwa. Aby wywołał skutki w Polsce, trzeba go zarejestrować (transkrybować) w polskim USC, zwykle właściwym dla ostatniego miejsca zameldowania w Polsce lub w USC Warszawa-Śródmieście.
Ślub tylko kościelny (bez skutków cywilnych) – w krajach, gdzie nie ma concordatu, sam ślub w kościele nie tworzy małżeństwa w rozumieniu prawa państwowego. Aby małżeństwo istniało także dla polskiego prawa, konieczne jest zawarcie małżeństwa cywilnego zgodnie z przepisami danego państwa i dopiero jego rejestracja w Polsce.
Do transkrypcji potrzebny jest aktualny odpis zagranicznego aktu małżeństwa wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Niektóre państwa są objęte systemem apostille – wtedy odpis musi mieć stosowną klauzulę.
Przeszkody małżeńskie i wyjątkowe sytuacje
Nie każda para może od razu przejść pełną procedurę ślubu konkordatowego. Istnieją tzw. przeszkody małżeńskie, zarówno w prawie kościelnym, jak i państwowym, które wymagają dodatkowych dokumentów, zezwoleń lub – w skrajnych przypadkach – uniemożliwiają zawarcie małżeństwa.
Przeszkody wg prawa cywilnego a dokumenty
Polskie prawo nie dopuści do zawarcia małżeństwa, jeżeli istnieją m.in.:
nieukończenie wymaganego wieku (co do zasady 18 lat, z wyjątkami dla kobiet 16–18 lat na podstawie zgody sądu),
istniejące małżeństwo z inną osobą,
bliskie pokrewieństwo lub powinowactwo,
ubezwłasnowolnienie całkowite.
W większości z tych przypadków USC po prostu odmówi wydania zaświadczenia do ślubu konkordatowego. Wyjątkiem są sytuacje, gdy ustawa przewiduje możliwość zgody sądu rodzinnego – wtedy do pakietu dokumentów dołącza się prawomocne postanowienie sądu. Bez tego ślub z punktu widzenia prawa państwowego nie dojdzie do skutku, nawet jeśli ceremonia w kościele się odbędzie.
Przeszkody kanoniczne i potrzebne dyspensy
Prawo kanoniczne zna katalog własnych przeszkód, niezależnych od prawa państwowego. Należą do nich np.:
różna religia (o której była mowa wyżej),
święcenia kapłańskie lub śluby zakonne wieczyste,
pokrewieństwo w linii prostej i w drugim stopniu linii bocznej (rodzeństwo),
powinowactwo w linii prostej,
istniejące ważne małżeństwo sakramentalne,
brak używania rozumu w chwili zawierania małżeństwa.
Część przeszkód jest niedyspensowalna (np. rodzeństwo, istniejące ważne małżeństwo). Inne – jak różna religia czy śluby zakonne – mogą być uchylone przez odpowiednią władzę kościelną. Wtedy do podstawowego zestawu dokumentów dochodzi:
prośba o dyspensę (sporządzona przez proboszcza),
dodatkowe wyjaśnienia stron, często na piśmie,
zgoda przełożonego zakonnego lub dokument zwalniający ze ślubów (w przypadku osoby konsekrowanej).
Jeżeli w grę wchodzi kapłan, sprawa jest znacznie bardziej złożona i obejmuje procedury w prawie kanonicznym, zwykle na poziomie Stolicy Apostolskiej. Tego typu przypadki są rzadkie i wymagają indywidualnego prowadzenia przez kurię.
Ślub w niebezpieczeństwie śmierci i formy nadzwyczajne
Prawo przewiduje także sytuacje nagłe – np. wypadek, ciężka choroba, kiedy narzeczeni chcą się pobrać „w ostatniej chwili”. W prawie kanonicznym mowa wówczas o niebezpieczeństwie śmierci. Proboszcz może wtedy udzielić ślubu w bardzo uproszczonej formie, czasem nawet poza kościołem (np. w szpitalu).
Aby ślub miał skutki cywilne, konieczne jest jednak zachowanie minimalnych wymogów prawa państwowego. Oznacza to, że:
musi istnieć aktualne zaświadczenie z USC – bez niego nie będzie możliwości zgłoszenia ślubu jako konkordatowego,
duchowny wypełnia i podpisuje wymagane formularze,
później, w ustawowym terminie, przekazuje dokumenty do USC.
Gdy zaświadczenie z USC nie zostało wcześniej uzyskane, taki ślub będzie miał jedynie skutek kościelny. Jeżeli stan zdrowia się poprawi, para może po ustaleniu z USC zawrzeć odrębne małżeństwo cywilne lub kolejny ślub konkordatowy już z zachowaniem pełnych formalności.
Zmiana nazwiska, dokumenty po ślubie i sprawy praktyczne
Samo wpisanie informacji o nazwisku w akcie małżeństwa nie zamyka spraw administracyjnych. Po ślubie rozpoczyna się etap „porządkowania papierów”, przy którym wiele osób dopiero uświadamia sobie zakres formalności.
Zmiana dokumentu tożsamości po ślubie konkordatowym
Jeśli jedna ze stron (lub obie) przyjmują nowe nazwisko, po uzyskaniu odpisu aktu małżeństwa trzeba wymienić:
dowód osobisty – wnioskuje się w urzędzie gminy lub online, załączając zdjęcie i wskazując nowy stan cywilny,
paszport – wymagana jest osobna procedura uproszczonego wydania nowego dokumentu,
prawo jazdy, karty pobytu, legitymacje służbowe i inne dokumenty zawierające nazwisko.
Dobrze jest zacząć od dokumentu tożsamości, bo na jego podstawie aktualizuje się dane w bankach, u pracodawcy czy w urzędzie skarbowym. Wiele instytucji umożliwia zgłoszenie zmiany nazwiska mailowo lub przez formularz online, jeżeli załączony zostanie skan odpisu aktu małżeństwa albo nowego dowodu.
Zgłoszenia w urzędzie skarbowym, ZUS i u pracodawcy
Pracownik po ślubie zwykle wypełnia aktualizację danych kadrowych, dostarczając:
odpis aktu małżeństwa (kopię do akt osobowych),
nowy dowód osobisty lub jego kserokopię,
informację o ewentualnej zmianie adresu zamieszkania.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jakie dokumenty są potrzebne do ślubu konkordatowego w Polsce?
Do ślubu konkordatowego potrzebujesz dwóch zestawów dokumentów: kościelnych i urzędowych. Po stronie USC kluczowe jest zaświadczenie o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa (w trzech egzemplarzach) oraz ważne dokumenty tożsamości narzeczonych (dowód osobisty lub paszport).
Po stronie kościelnej standardowo wymagane są: aktualne świadectwa chrztu z adnotacją do ślubu, potwierdzenie bierzmowania (często jako wpis na świadectwie chrztu), zaświadczenia z kursu przedmałżeńskiego i poradni rodzinnej, dowody osobiste do wglądu przy spisywaniu protokołu przedślubnego oraz ewentualne zgody z innych parafii, jeśli ślub odbywa się poza parafią zamieszkania.
Kiedy trzeba iść do USC po zaświadczenie do ślubu konkordatowego?
Po zaświadczenie z USC najlepiej zgłosić się ok. 2–3 miesiące przed datą ślubu. Dokument ten jest ważny 6 miesięcy, więc wyrabianie go wcześniej (np. 7–8 miesięcy przed terminem) nie ma sensu, bo może stracić ważność przed dniem ceremonii.
W USC narzeczeni składają zapewnienia o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa, okazują dokumenty tożsamości oraz wskazują, że biorą ślub konkordatowy. Urząd wydaje trzy egzemplarze zaświadczenia, które trzeba przekazać do parafii, gdzie ma się odbyć ślub.
Jak długo ważne jest zaświadczenie z USC do ślubu konkordatowego?
Zaświadczenie kierownika USC o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa jest ważne przez 6 miesięcy od dnia wystawienia. Po tym terminie traci ważność i nie może już być podstawą do wywołania skutków cywilnych ślubu konkordatowego.
Jeżeli ślub zostanie przełożony na późniejszą datę i dokument wygaśnie, trzeba ponownie udać się do USC, złożyć zapewnienia i wystąpić o nowe zaświadczenie. Bez aktualnego dokumentu małżeństwo będzie ważne tylko w Kościele, ale nie zostanie zarejestrowane w rejestrze stanu cywilnego.
Kiedy zacząć zbierać dokumenty kościelne do ślubu konkordatowego?
Dokumenty kościelne warto zacząć kompletować mniej więcej 3–6 miesięcy przed ślubem. To dobry moment na uzyskanie świeżych świadectw chrztu z adnotacją do ślubu, zaświadczeń o bierzmowaniu (jeśli potrzeba) oraz zaświadczeń z kursu przedmałżeńskiego i poradni rodzinnej.
Sam termin złożenia dokumentów w kancelarii parafialnej zwykle przypada ok. 3 miesiące przed ślubem, kiedy spisywany jest protokół przedślubny. Wcześniej (6–12 miesięcy przed ślubem) można zarezerwować termin, ustalić parafię i dopytać o lokalne wymagania oraz terminy ważności świadectw chrztu.
Czy można wziąć ślub konkordatowy w innej parafii niż własna?
Tak, ślub konkordatowy można zawrzeć w innej parafii niż parafia zamieszkania narzeczonych, ale zwykle wymaga to dodatkowych formalności. Najczęściej potrzebna jest zgoda proboszcza parafii narzeczonej/narzeczonego na ślub poza parafią, a także przekazanie tzw. licencji lub „delegacji” do parafii, w której odbędzie się uroczystość.
Warto ustalić te kwestie już na etapie rezerwacji terminu (6–12 miesięcy przed ślubem), bo każda parafia ma swój porządek organizacyjny i może wskazać konkretne terminy na dostarczenie zgód oraz dokumentów.
Co jeśli zapomnimy dostarczyć zaświadczenie z USC do parafii przed ślubem?
Jeśli zaświadczenie z USC nie trafi do parafii i nie zostanie wykorzystane przy ślubie, to z punktu widzenia państwa małżeństwo nie zostanie zawarte – będzie ważne tylko w Kościele. Dopiero prawidłowe użycie aktualnego zaświadczenia i przesłanie dokumentów z parafii do USC powoduje wpis w rejestrze stanu cywilnego.
Jeżeli zorientujecie się przed ślubem, należy jak najszybciej dostarczyć zaświadczenie do parafii. Jeśli problem wyjdzie na jaw po ceremonii, konieczny jest kontakt z proboszczem i USC – zwykle nie da się „wstecznie” nadać skutków cywilnych bez dodatkowej procedury lub ponownego zawarcia małżeństwa w formie cywilnej.
Jakie dokumenty muszą mieć świadkowie na ślub konkordatowy?
Świadkowie na ślubie konkordatowym powinni mieć przy sobie ważne dokumenty tożsamości – najczęściej dowód osobisty, a w przypadku cudzoziemców paszport lub inny uznawany dokument. Dane z dokumentów są potrzebne do wypełnienia protokołu i akt małżeństwa.
W praktyce większość parafii prosi świadków o stawienie się z dokumentami w dniu ślubu – tuż przed Mszą albo bezpośrednio po liturgii, aby podpisać wymagane dokumenty wraz z narzeczonymi i duchownym.
Najważniejsze lekcje
Ślub konkordatowy łączy skutki kościelne i cywilne, ale wywoła skutki w prawie państwowym tylko wtedy, gdy narzeczeni dopełnią wszystkich wymaganych formalności w parafii i urzędzie stanu cywilnego.
Formalności rozkładają się w czasie – pierwsze kroki (rezerwacja terminu, wybór parafii, wstępne dokumenty kościelne) najlepiej podjąć już 6–12 miesięcy przed planowaną datą ślubu.
Między 3. a 6. miesiącem przed ślubem kluczowe jest zdobycie aktualnych świadectw chrztu z adnotacją do ślubu, potwierdzenia bierzmowania oraz zaświadczeń z kursu przedmałżeńskiego i poradni rodzinnej.
Najważniejszy dokument dla skutków cywilnych to zaświadczenie z USC o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, wydawane w trzech egzemplarzach i ważne tylko 6 miesięcy, dlatego najlepiej wyrobić je ok. 2–3 miesiące przed ślubem.
Parafia może wymagać dodatkowych pism (np. zgody proboszcza przy ślubie poza własną parafią), dlatego szczegółowe wymagania trzeba sprawdzić z wyprzedzeniem, a nie tuż przed uroczystością.
W ostatnich 2–4 tygodniach przed ślubem narzeczeni powinni mieć już komplet dokumentów, dopilnować zapowiedzi, obecności i dokumentów świadków oraz ustalić sposób i moment podpisywania dokumentów w dniu ślubu.
Niedopełnienie choćby jednego z wymaganych kroków (szczególnie tych związanych z USC) może sprawić, że mimo ceremonii kościelnej małżeństwo nie będzie ważne w świetle prawa państwowego.
